Artxiboa gaika: Maite Imaz

Erakunde

Maite Imaz Leunda

Euskaltzaindiaren hiztegiaren arabera, erakunde hitzak adiera hauek ditu:

1. iz. Estatuak edo nazioak, bere burua gobernatzeko edo egiteko funtsezkoenak bideratzeko eratzen dituen elkarte nagusietako bakoitza.

2.  iz. Gizartean egiteko bat betetzen duen elkarte egituratua.

Gaztelaniaz lau termino behintzat erabiltzen dira mota horretako antolaketa edo egitura adierazteko: institución, organismo, entidad eta ente.

Hona DRAEk nola dituen definizioak:

institución.

3. f. Organismo que desempeña una función de interés público, especialmente benéfico o docente.

4. f. Cada una de las organizaciones fundamentales de un Estado, nación o sociedad. Institución monárquica, del feudalismo.

7. f. pl. Órganos constitucionales del poder soberano en la nación.

organismo.

3. m. Conjunto de leyes, usos y costumbres por los que se rige un cuerpo o institución social.

4. m. Conjunto de oficinas, dependencias o empleos que forman un cuerpo o institución.

entidad.

1. f. Colectividad considerada como unidad. Especialmente, cualquier corporación, compañía, institución, etc., tomada como persona jurídica.

ente.

3.      m. entidad ( con personalidad jurídica, particularmente si se halla relacionada con el Estado). Ente público Radiotelevisión Española.

Euskaraz erakunde da gehien ikusten den forma.

erakunde1

erakundex

erakunde3

Baina beti izaten dugu behar adinako zehaztasunez itzultzen ari ote garen, generikoegia den hitz bat erabiltzen ari ote garen zalantza, ez baitakigu gaztelaniaz institución, organismo, entidad eta ente zehatz-mehatz zer diren.

Eta bestelako ordainak ere ikus daitezke:

erakunde4

Gaztelaniaz ente, entidad eta organismo termino berezitu gisa erabiltzeko premia justifikatua ote dagoen ikusteko, legediak zer dioen begiratu behar dugu. Euskal Administrazio Publikoaren Lege Proiektuaren II. tituluan (33. artikuluan) ageri da Euskal Autonomia Erkidegoko sektore publikoaren sailkapena. Eusko Jaurlaritzak ez zuen lege-proiektu hori Eusko Legebiltzarrera eraman, oposizioaren babesik ez zuelako, baina beste proposamen bat prestatzen ari da orain.

Euskal Autonomia Erkidegoko sektore publikoa: administrazio orokorra

1. Administrazio Instituzionala.

1.1. Erakunde —edo organismo?— autonomoak (organismos autónomos)

1.2. Zuzenbide pribatuko erakunde publikoak (entes públicos de derecho privado)

2. Administrazio instrumentala edo erakunde instrumentalak (entes instrumentales)

2.1. Sozietate publikoak (sociedades públicas)

2.2. Fundazioak (fundaciones)

2.3. Partzuergoak (consorcios)

Ez dirudi euskarazko ordainak ematerakoan erakunde instrumentalek arazorik ematen dutenik; zalantza administrazio instituzionalari dagozkion terminoek eragiten dute. Lege-proiekturen sailkapen hori kontuan hartuta, banan-banan izendatu behar direnean, eta erreferentzia argikoak direnean, kasu bakoitzean dagokiona itzultzeko modua izango dugu; organismo autónomo erakunde autonomo eta ente público de derecho privado zuzenbide pribatuko erakunde publiko. Eta izen osoa azaldu beharrean organismo bakarrik ageri bada? edo ente bakarrik? Horrelakoetan euskaraz izen osoa eman beharko genuke, argi gera dadin zeri egiten dion erreferentzia (erreferentzia argikoa denean nolanahi ere).

Kontua da erreferentziak askotan ez direla argiak izaten. Sailkapenak ere ez dira uniformeak izaten administrazio batean eta bestean. Eta sailkapenak bat ez datozenez, abokatuek hiru forma modu generikoan eta erreferentzia argirik gabe erabiltzeko joera izaten dute maiz, badaezpada, ezer ez uzteko kanpoan. Adibidez:

Cualesquiera entes, organismos o entidades con personalidad jurídica propia, que hayan sido creados específicamente para satisfacer necesidades de interés general que no tengan carácter industrial o mercantil (…)

Zer egin horrelakoetan? Erakunde bakarrik erabili modu generikoan? Mimetismoz jokatu eta maileguak hartu, modu generikoan erabilita daudela jakin arren? Maileguak erabiltzekotan, zein? Hirurak? Hiztegi Batuak jasotzen dituenak (organismo eta entitate) bakarrik?

Iruzkin 1

Maite Imaz atalean

publikotasun ≠ publizitate

Maite Imaz Leunda

Publiko izatearen irizpidea; horixe da publikotasun-printzipioa edo publikotasunaren printzipioa. Horrela jaso da Erregistro zibilaren hiztegian. Oraindik Terminologia Batzordearen bedeinkapena jaso ez badu ere, Euskaltermen jasota ageri da, nahiz eta termino normalizatua edo gomendatua adierazten duen eu zigilurik oraindik ez izan, hori Terminologia Batzordeak onartzen duenean ipiniko diote eta; gauzak ondo joanez gero, udan.

 publikotasun

Euskaltzaindiaren hiztegian ageri da publikotasun hitzaren definizioa: publikoa denaren nolakotasuna.

Baina lege-testuetan begiratuz gero, bestelako ordaina ikusten da. Toki-araubidearen oinarriak arautzen dituen apirilaren 2ko 7/1985 Legearen itzulpenean publizitate-printzipio erabili zen; baita Herri Administrazioen Kontratuen Legeari buruzko testu bategina onartzen duen 2000ko ekainaren 16ko 2/2000 Legegintzako Errege Dekretuan, Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren apirilaren 12ko 7/2007 Legean, Sektore Publikoko Kontratuen Legearen testu bategina onartzen duen azaroaren 14ko 3/2011 Legegintzako Errege Dekretuan eta beste hainbatetan ere.

Publizitate hitza ere jasota dago Euskaltzaindiaren hiztegian: gertakari edo produktu berri baten zabalkundea egiteko bitartekoan multzoa: merkataritza helburuak direla medio, jendearen gogoa erakartzeko antzea edo teknika.

Administrazioaz ari garela, badirudi egokiagoa dela lehenengo definizioa, bigarrena baino. Euskaltzaindiaren webgunean ikus daitekeenez, lantaldeak besterik gabe onartu zuen publizitate sartzea 1993ko uztailaren 29an, eta geroxeago, 1996ko maiatzaren 29an, publikotasun.

Gaztelaniaz da polisemikoa publicidad:

publicidad

Gaztelaniazko hitz polisemikoek sarri buruhausteak ematen dizkigute itzultzerakoan, zein adierari buruzkoa den pentsatu eta erabaki beharra baitakar. Ez dirudi, ordea, kasu honetan erabakitzea zaila denik, Administrazioaren xedea ez baita gertakari edo produktu baten berri emanez jendearen gogoa erakartzea, publikoa denaren nolakotasuna bermatzea baizik.

Iruzkin bat utzi

Maite Imaz atalean

Menu zabalgarria

Maite Imaz Leunda

Nola esaten da euskaraz menu desplegable, informatikaren arloan? Botoi bati sakatzean zabaltzen den hori?

Captura de pantalla 2015-03-26 a las 22.21.30

Kataluniako Terminologia Zentroaren (Termcat) datu-base terminologikoan (Cercaterm) definizioa aurkitu dugu:

Captura de pantalla 2015-03-26 a las 22.22.20

Baita Frantsesaren Quebeceko Bulegoaren (Office québécois de la langue française) hiztegi terminologikoan (Le grand dictionnaire terminologique – GDT) ere:

Captura de pantalla 2015-03-26 a las 22.24.14

Erregistratuta dauzkagun kontsultetan ikusi dugunez, menu zabalgarri erantzun genion galdera horri berari 2000. urtean. Google-era joz gero, erabiltzen den terminoa dela ikusi dugu. Baina beste termino bat ere badabil eta jasota dago Euskaltermen, 2003ko datarekin: goitibeherako menua. Eta hori ere erabiltzen den terminoa dela ikus daiteke Google-en galdetuta.

Baina, goitibeherako hitzaren osaera zalantzazko dela iruditu zaigu; goitik beherako menua behar lukeela uste dugu, goitibehera ez baita goitik beheraren sinonimoa, ibilgailu-mota edo jostailu bat baizik: nire gazte garaitan, auzoko festetan antolatutako txapelketetan ikusten nuen tramankulua.

Captura de pantalla 2015-03-26 a las 22.26.30

Forma egokia goitik beherako menua dela iruditzen zaigu; erabili ere erabiltzen da, Google-en bilaketa eginda ikusten denez.

Nolanahi ere, guk orain dela 15 urte egin genuen proposamenari eustea erabaki dugu, egokia delako, zabaldua dagoelako eta egokia iruditu zaigun beste forma baino laburragoa delako.

4 Iruzkin

Maite Imaz atalean

Herri Ogasunaren Hiztegia

Maite Imaz Leunda

Blog honetan parte hartzea onartu nuenean, pentsatu nuen leku egokia izan zitekeela hau terminologia-arloan egiten ditugun lanen berri emateko, bai Terminologia Batzordean onartzen ditugun hiztegiena eta baita IVAPeko Itzultzaileen Zerbitzu Ofizialeko (IZO) Terminologia Atalean Dudanet bidez erantzuten ditugun termino puntualena ere. Ni 2011ean bihurtu nintzen Terminologia Batzordeko kide, IZOko Terminologia Atalaren ardura hartu nuenean, eta ikusirik, bertan egiten den lana erdi ezkutuan gelditzen dela, eta errezeloak ere sortzen dituela, legegintzaldi honi dagokion aldi hasi berrian (2014-2016) orain arte egindako lanen berri ematera nator.

Euskaltermera 2015ean sartu diren hiztegi terminologikoen artean Herri Ogasunaren Hiztegia dago (Norbaitek pentsa lezake txantxa dela baina ez da hala). Sarrera bat Terminologia Batzordeak onartutako forma dela adierazten duen ikurra Euskaltermen hau da:

eu

Hiztegiko sarrerak Euskaltermen sartuta egon arren, hiztegia bere osotasunean oraindik ez dago ikusgai pdf formatuan, aurretik landutako hiztegiekin batera; argitalpenari begira prestatzen ari dira hiztegia, baina oraindik maketatu gabe dago.

Espainiako legedia orokorraz gain, Euskal Autonomia Erkidegokoa eta Nafarroakoa izan dira hiztegirako corpuserako kontuan hartu den dokumentazioa.

Blog honetan jorratu izan ditugun gai batzuk gogora ekarriz, aipatu nahi nuke errebokatze sarrera definizioduna sartu dela.

errebokatze

Definitu dira, halaber tributu, tasa eta zerga.

tributu

zerga

tasa

Terminologia Batzordeak onartuta, Euskaltermera 2015ean sartu diren hiztegien artean daude, baita ere, Mendizaletasuna Hiztegia, Merkataritza eta Marketin Hiztegia eta Kontsumitzaileen eta erabiltzaileen defentsa hiztegia.

Iruzkin bat utzi

Maite Imaz atalean

Guztion ongia

Maite Imaz Leunda

Ongia aipatuta burura lehenengo datorkidana filosofia eta erlijioa dira, baina ekonomiaren arloko zalantza batetik abiatuta iritsi gara ordain hori proposatzera. Dudanet bidez iritsi zaigu galdera aste honetan: nola eman balance del bien común eta economía del bien comun?. Ekonomiaren arloa izanda, pentsa daiteke delako bien horiek ondasunak izan behar dutela. Kontzeptu horren jatorrian dagoena, ordea, alemanezko Gemeinwohl-Ökonomie da.

Christian Felber ekonomialariak proposatutako ekonomia-sistema da guztion ongiaren ekonomia. Hona Elhuyar Zientzia eta Teknologia webgunean kontzeptu horri buruz topatu dugun azalpena:

Christian Felber ekonomialariak proposatutako ekonomia-sistema da guztion ongiaren ekonomia, eta haren ezaugarri nagusia da enpresek ez dutela haien artean lehiatzen, baizik eta elkarlanean aritzen direla, gizarte osoari mesede egiteko. Gaur egun, 15 herrialdetako 717 enpresak, Europako hiru banku eta 129 erakundek erabiltzen dute ekonomia-sistema hori, eta haien arrakasta ez da irabazi finantzieroaren arabera neurtzen, baizik eta guztion ongiaren arabera.

Gaur egungo ekonomia-sistemak pertsonak eta ingurumena baztertzen dituela salatzen du Felberrek, eta enpresa baten arrakasta neurtzean ez direla aintzat hartzen langileen eskubideak, herrialdearen sistema politikoa, bakean ala gerran dauden…

Horren aurrean, enpresak giza balioak zenbateraino zaintzen eta babesten dituen neurtzea proposatzen du, hala nola gizarte-justizia, demokrazia, genero-berdintasuna eta ingurumenarekiko jasangarritasuna, eta balorazio hori abantaila fiskalak ezartzeko erabiltzea. Gainera, balio horiek neurgarri bihurtuta, kontsumitzaileek irizpide hobeak izan ditzakete produktuak edo zerbitzuak nori erosi edo kontratatu erabakitzeko.

http://zientzia.net/artikuluak/dieta-ona-osasunerako-eta-ingurumenerako/

Inguruan ditugun hizkuntzetan ordain hauek eman dituzte

(en) economy for the common good

(fr ) économie du bien commun

(es) economía del bien común

(ca) economia del bé comú

Guztion ongiaren ekonomia beste argitalpen hauetan ere ikusi dugu:

Ekonomiaren trantsizio ekologikoa. Zergatik? Zertarako? Nola? ELA

Azkenik, oso interesgarriak dira “guztion ongiaren ekonomiaren” proposamenak (Felber, 2012). Izan ere, zenbait proposamen egiten ditu egungo merkatuak eta enpresak “gure gizarteen ongizate ahalik eta handiena” lortzera bideratzeko. Proposatzen du, besteak beste, “guztion ongiaren balantzea” egitea enpresek, ohiko “finantza-balantzearen” ordez (kooperatiben “balantze sozialaren” ideiaren oso hurbilekoa), elkarri laguntzen dioten erakundeak saritzea legediak, “merkatuen kudeaketa kooperatiboa” sortzea, superabiten erabilera baimenduak (balio ekologiko eta sozial erantsiko inbertsoak) eta baimendu gabeak (enpresan lan egiten ez duten jabeen artean mozkinak banatzea) egotea, eta mugatzea enpresen hazkundea eta tamaina, baita kapital-kontzentrazioa ere.

Hona Orotariko Euskal Hiztegian ongi substantiboari ematen zaion adieretako bat:

Captura de pantalla 2015-01-29 a las 21.16.37

Beste aukera batzuk ere ikusi ditugu:

• guztion onerako ekonomia: http://gaur.donostia.org/guztion-onerako/
• guztion onuraren ekonomia http://goiena.eus/debagoiena/1401868367339
• guztion ongizatea bermatzen duen ekonomia: http://www.mondraberri.com/mondraberri/contenidos.item.action?id=8022676&menuId=6516814&onlypath=true

Gure proposamenak guztion ongiaren balantzea eta guztion ongiaren ekonomia izan dira.

2 Iruzkin

Maite Imaz atalean

Telefono-tableta

Maite Imaz Leunda

Phablet neologiaren ordain gisa proposatu da telefono-tableta, maileguarekin batera, sinonimo gisa, telefonoaren eta tabletaren artean dagoen gailu berria izendatzeko. Neologia, jakina, ingelesez sortua da: phone eta tablet hitzak elkartzearen ondorioz.

Captura de pantalla 2015-01-01 a las 22.09.45

Ez dakit gailuak zenbaterainoko arrakasta duen edo izango duen baina gailua izendatzeko terminoari dagokionez, Google-en bilaketa eginda, euskaraz dabilen forma phablet da, inguruan ditugun hizkuntzetan bezalaxe.

Teknologia berrietako neologiak ingelesez sortzen dira eta gainerako hizkuntzetara mailegatzen dira gero. Telefono adimendun forma badaukagu baina iruditzen zait gehiago erabiltzen dela smartphone mailegua.

Captura de pantalla 2015-01-01 a las 22.10.38

Termino laburrek arrakastatsu bihurtzeko aukera gehiago izaten omen dute luzeek baino, eta garbi dago smartphone laburragoa dela telefono adimendun baino, eta zer esanik ez phablet, telefono-tabletaren aldean.

Baina hor daukagu tablet/tableta bikotea ere; ingelesezkoa askoz ere laburragoa ez izan arren, barra-barra erabiltzen da.

Captura de pantalla 2015-01-01 a las 22.13.32

Interesgarria iruditu zait Fundeu BBVA Fundación del Español Urgente fundazioak phablet gailu berria gaztelaniaz izendatzeko proposatu duen forma: tabléfono (tableta + teléfono). Ikusi beharko da ea arrakastarik izaten duen.

Iruzkin 1

Maite Imaz atalean

Diversidad funcional

Maite Imaz Leunda

Hona zer dioen Wikipediak sarrera horri buruz:

Diversidad funcional es un término alternativo al de discapacidad que ha comenzado a utilizarse en España por iniciativa de los propios afectados. El término fue propuesto en el Foro de Vida Independiente, en enero de 2005, y pretende sustituir a otros cuya semántica puede considerarse peyorativa, tales como “discapacidad” o “minusvalía”. Se propone un cambio hacia una terminología no negativa, no rehabilitadora, sobre la diversidad funcional.

http://es.wikipedia.org/wiki/Diversidad_funcional

Alferrik aritu nintzen joan den martxoko ekarpenean desgaitasun, eta desgaitasuna duen pertsona edo desgaitasunen bat duen pertsona dela eta arrazoitzen, orain desgaitasuna baztertu beharrean baldin bagaude.

Eufemismo horri buruzko azterketa interesgarria egina dago Irakasleen Euskarazko Prestakuntza Zerbitzuaren (IRALE) kontsulta-zerbitzuan. Terminoaren jatorria Javier Romañach-ek eta Manuel Lobatok 2005ean egindako artikulu batean dago: “Diversidad Funcional, nuevo término para la lucha por la dignidad en la diversidad del ser humano”.

Euskarazko ordainei dagokienez, honako hauek aurkitu ditut, Interneten begira ibilita: aniztasun funtzional, bestelako gaitasun eta dibertsitate funtzional.

aniztasun funtzional

IRALEren azterlanean ondo jasotzen den bezala, gaztelaniaz bi adiera ditu diversidad hitzak:

diversidad

Kasu honetan lehenengo esanahia du; aniztasuna, ordea, bigarren adierari egokitzen zaio.

bestelako gaitasun

Hauxe da IRALEren azterlanean hobesten dena, ustez Espainian bakarrik erabiltzen delako termino berria, Interneten diversité fonctionnelle (fr) eta functional diversity (en) kontsultatuta ondorioztatzen denez, Horrenbestez, euskal ondareko ordain logikoa erabiltzea proposatzen dute.

Persona con diversidad funcional visual bestelako ikusmen-gaitasuna duen pertsona
Persona con diversidad funcional auditiva → bestelako entzumen-gaitasuna duen pertsona
Persona con diversidad funcional motora →bestelako mugimen-gaitasuna duen pertsona
Persona con diversidad funcional física →bestelako gaitasun fisikoa duen pertsona

Aukera hauek ere jasotzen dira IRALEren txostenean:

 

adimen-dibertsitate funtzionala duen pertsona
adimen-bestelakotasun funtzionala duen pertsona
adimen-desberdintasun funtzionala duen pertsona

ikusmen-dibertsitate funtzionala duen pertsona
ikusmen-bestelakotasun funtzionala duen pertsona
ikusmen-desberdintasun funtzionala duen pertsona

 

dibertsitate funtzional

Euskaltermen mailegua baino ez dago jasota, definizio eta guzti.

diversidad funcional

Sintagma luzeetan bestelako gaitasun ordainak ondo ematen duela iruditzen zait, azaltzen baita bestelakotasun hori zertan datzan, baina zenbat eta laburragoa izan sintagma, orduan eta handiagoa mailegua hartzeko izaten dudan tentazioa, iruditzen baitzait erreferenterik gabe lausoegia gelditzen dela.

  • adimen dibertsitate funtzionala duen pertsona//bestelako adimen-gaitasuna duen pertsona
  • dibertsitate funtzionala duen pertsona//bestelako adimen-gaitasuna
  • dibertsitate funtzionala//bestelako gaitasuna

 

Iruzkin bat utzi

Maite Imaz atalean