Kaxotero fauxa

Estitxu Irisarri Egia

Atsegin ditut lagunek jartzen dizkidaten etxeko lanak. Gaur WhatsAppean nire filologo sena berriz ere martxan jartzeko aitzakia polita zekarren mezu bat jaso dut: «Filologa, etxeko lanak! Zer dira kaxotero eta fauxa euskara zaharrean?». Testuingururik gabe, hitz solteak. Halere, euskarari ezagutzen ez nizkion hitzak bilatzeari ekin diot. Lehenengo Google doneari eskatu diot laguntza, baina lekukotasun gutxi:

  • Gaztelaniaz: el peligro de acabar con el Irun “kaxotero” de siempre y convertir en una ciudad fria (Google-ren bilaketa bai, baina melodysoft webgunean aurkitu ezin izan dudan aipamena).
  • Euskañolez: Etxe hori zegon bezala VILLA ELOLA, dena txuris pintatuta, un hotelito kaxotero sin infulas IZANGO ZEN LA OSTIA (sic), (Fotolog, 2010).

Aitortuko dut: Irun toponimoa irakurtzeak hautsi du nire inozentzia. Serendipia. Neure buruarekin hizketan: Irun Frantziatik gertu dago… Ez da, bada, frantsesetik hartua izango?

Larousse hiztegian cachot hitzari buruz:

  • Cellule généralement située dans les sous-sols des prisons, où sont enfermés les détenus ayant enfreint le règlement intérieur; la punition elle-même.
  • Pièce exiguë où l’on enferme des personnes punies en les isolant.

Bai, ilusio-izarraren erpinak kamustu dira. Orotarikoan:

kaxot, kaxote. Calabozo. Eman zituen kaxotean eta zarratu zarozten oinak zephoetan. He Act 16, 24 (Lç presoindegi zolán, Dv barneko xoxan, Ker espetxe barru-barruan, IBk barru-barruko gelan). Kaxoterik lizunenak, lezerik phozoatuenak. Brtc 147. Ezta ihur ere / kaxot hartan sartüren. Xarlem 1024. Hileri kaxotin. Etch 182. Kaxote beltzenetan. Hb in BOEl 100. Tenploko presondegia khanbiatu zuten kaxot batetara. Elsb Fram 1

Euskara zaharra zioen lagunak… Euskara frantsestua edo frantses euskaldundua?

Fauxa hitzari ez diot hainbesteko birarik eman. Zuzenean frantsesetik eratorria zela pentsatu dut: faltsua edo igitaia. Beraz, hitz hauek ez ahazteko, hemendik aurrera horrelako kontuetan nire inozentzia hasieratik mozteko eta kaxotero fauxaren fauxa hitz-multzoa nire garuneko artxibategian gordetzeko, espetxe ilun bateko bazter batean azpijokoa maite duen eta eskuan igitaia duen kartzelazain zikin marmarti baten irudia sortu dut. Eta ez dakit zergatik, baina hori irudikatzea ez zait batere zaila egin.

Dena dela, oraindik beste zalantza bat gelditu zait argitzeke: aurkitutako gaur egungo adierak. Zer esan nahi dute Irun kaxotero eta hotelito kaxotero esapideek? Kasu horietan kaxotero eta abegikor parekoak al dira? Esapide fauxak ote dira? Izan ere, kaxotak orokorrean ez dira izaten hain eroso eta abegikor.

4 Iruzkin

Estitxu Irisarri atalean

4 responses to “Kaxotero fauxa

  1. JULEN MAIA

    Lesakan ttikitan ikasiak, oroimenak huts egiten ez badit: -kaxota: itxe ttiki-ttiki bat, txabolaren gisakoa edo -erremintak gordetzeko eta-; umetan jostetan lagunekin “kaxota egitea” izaten zen zeregin bixi-bixi bat; -fauxa: landare edo belar klase bat, gozo-gozoa, aziendei ematen zitzaiena jatera (duda dut loturarik ba ote duen “pagotxa”-rekin). Oker ez banaiz, “a ze fauxa!” ere erraten zen, “a zer mauka!” bezalatsuko erranahiarekin: zerbaiten ugaritasun haundia adierazteko, edo zerbaitez asetzeko aukera ederra. Ez dakit balio dizun baina… lehengo gauzak etorri zaizkit gogora…

    Julian

  2. Nik KATTUTTERO aditua nuen Hondarribiko jendearen ahotik. OEHn ez dago. Googleko sareak harrapatzen ditu ale batzuk.

  3. Juan Garzia Garmendia

    Hondarribian (ez al dago hangorik honen irakurleen artean?), Julenek ongi dioen zentzuaren ildotik pauso bat aurrerago (bat nator “pagotxa”rekiko ahaidetasunaren kontuan), arrunta dela nioke nik “(gastatzeko) dirua, sosak, cash” adieran.
    “Kattottero” ere guztiz arrunta da, are erdaraz, Txingudi aldean. Oinarrian duen esapidea “kattottean” da, gaztelaniazko “pelar la pava” esapidearen paretsukoa. Badut hor beste aieru bat, hara: “katu” hitzarekin ez ote dagoen lotua. Izan ere, iluntzeko ilargipean teilatu-arte isilak bilatu zale dira amorekatuak…

  4. Estitxu Irisarri Egia

    Mila esker iruzkinengatik!

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s